Cách chọn bác sĩ phổ biến nhất ở Việt Nam là hỏi người quen. Cách này có giá trị nhất định — người từng điều trị biết vài điều mà bảng giới thiệu không nói — nhưng nó dựa trên một mẫu rất nhỏ và bị chi phối nhiều bởi trải nghiệm dịch vụ.
Có những tiêu chí kiểm được và nói lên nhiều hơn.
Tiêu chí đáng tin
1. Chứng chỉ hành nghề và phạm vi chuyên môn
Đây là tầng cơ bản nhất và cũng là tầng hay bị bỏ qua. Chứng chỉ ghi rõ người đó được hành nghề trong phạm vi nào.
Điểm cần kiểm: phạm vi chuyên môn có khớp với việc sắp làm không. Đây là chỗ xảy ra nhiều vấn đề nhất, đặc biệt trong lĩnh vực thẩm mỹ.
2. Chuyên khoa sâu
Trong mỗi chuyên khoa còn có các hướng sâu hơn. Một bác sĩ tiêu hoá có thể mạnh về nội soi can thiệp, người khác mạnh về gan mật. Với vấn đề cụ thể, hướng sâu quan trọng hơn chuyên khoa chung.
3. Số ca thực hiện
Với thủ thuật và phẫu thuật, đây là chỉ dấu dự báo kết quả tốt nhất và dễ hỏi nhất. Câu hỏi cụ thể: mỗi năm bác sĩ làm bao nhiêu ca như ca của tôi?
4. Cách giao tiếp
Không phải chuyện lịch sự mà là chuyện chất lượng điều trị. Bác sĩ giải thích được bằng lời thường, trả lời câu hỏi mà không khó chịu, và nói rõ giới hạn của hiểu biết mình — đó là dấu hiệu của người làm nghề nghiêm túc.
Người bệnh hiểu được tình trạng của mình thì tuân thủ điều trị tốt hơn, và đó là yếu tố ảnh hưởng kết quả thật sự.
Tiêu chí ít giá trị hơn người ta nghĩ
Học hàm học vị. Đáng trọng và thường đi kèm kinh nghiệm dày, nhưng không phải chứng chỉ tay nghề lâm sàng.
Nổi tiếng trên truyền thông. Đo mức độ xuất hiện, không đo chất lượng điều trị.
Đánh giá trên mạng. Phản ánh trải nghiệm dịch vụ nhiều hơn chuyên môn. Hữu ích để loại trừ những nơi có vấn đề rõ, không đủ để kết luận về tay nghề.
Phòng khám đẹp, thiết bị mới. Nói về đầu tư, không nói về người sử dụng thiết bị đó.
Khám nhanh và kê đơn dứt khoát. Dễ tạo cảm giác tin cậy nhưng không liên quan tới độ chính xác.
Ba câu hỏi khi gặp lần đầu
- Bác sĩ nghĩ vấn đề của tôi là gì, và chắc chắn tới mức nào? Câu trả lời tốt thừa nhận được mức độ không chắc chắn.
- Có lựa chọn nào khác không, và vì sao bác sĩ chọn hướng này?
- Nếu không cải thiện sau bao lâu thì tôi nên quay lại?
Dấu hiệu nên tìm bác sĩ khác
- Khó chịu khi bị hỏi, hoặc trả lời qua loa cho xong.
- Cam kết chắc chắn về kết quả. Trong y học gần như không có gì chắc chắn tuyệt đối; ai hứa như vậy là đang bán chứ không đang chữa.
- Phản ứng tiêu cực khi nghe nói tới ý kiến thứ hai. Đây là thực hành bình thường, và người làm nghề nghiêm túc không thấy bị xúc phạm.
- Kê rất nhiều loại thuốc mà không giải thích từng loại để làm gì.
- Đẩy mạnh một dịch vụ hoặc sản phẩm cụ thể ngay từ buổi đầu.
- Thực hiện thủ thuật nằm ngoài chuyên khoa được cấp phép.
Với bệnh mạn tính: tính liên tục quan trọng hơn
Với bệnh cần theo dõi nhiều năm — tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh thận, bệnh tự miễn — một bác sĩ theo mình lâu dài có giá trị hơn nhiều so với việc mỗi lần tìm một người giỏi hơn.
Người theo dõi lâu biết mình đã dùng thuốc gì, phản ứng ra sao, chỉ số thay đổi thế nào qua các năm. Những thông tin đó không nằm trong một tờ kết quả.
Khi cần đổi bác sĩ
Đây là quyền của người bệnh và không cần lý do to tát. Điều nên làm là xin đầy đủ hồ sơ trước khi chuyển: tóm tắt điều trị, kết quả xét nghiệm, đĩa hình ảnh, đơn thuốc.
Mang bộ hồ sơ đó tới bác sĩ mới giúp việc tiếp nhận diễn ra nhẹ nhàng và tránh phải làm lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Học hàm giáo sư tiến sĩ có nói lên tay nghề không?
Không trực tiếp. Học vị tiến sĩ chứng nhận năng lực nghiên cứu, học hàm giáo sư chứng nhận đóng góp giảng dạy và khoa học. Cả hai đều đáng trọng và thường đi kèm kinh nghiệm dày, nhưng thứ tương ứng trực tiếp với tay nghề lâm sàng là chứng chỉ chuyên khoa và số ca thực hiện.
Có nên tin đánh giá trên mạng không?
Đọc được nhưng nên thận trọng. Đánh giá trực tuyến phản ánh trải nghiệm dịch vụ nhiều hơn chất lượng chuyên môn — thái độ, thời gian chờ, không gian. Người bệnh khó đánh giá được quyết định lâm sàng có đúng hay không. Nên dùng nó để loại trừ những nơi có vấn đề rõ, không dùng để kết luận về tay nghề.
Tra chứng chỉ hành nghề ở đâu?
Cơ sở y tế phải treo công khai chứng chỉ hành nghề của người khám, ghi rõ phạm vi chuyên môn. Ngoài ra có thể hỏi thẳng nhân viên tiếp đón về họ tên đầy đủ và chuyên khoa của bác sĩ. Một cơ sở đàng hoàng cung cấp thông tin này không khó khăn gì.
Dấu hiệu nào cho thấy nên tìm bác sĩ khác?
Không giải thích hoặc khó chịu khi bị hỏi; cam kết chắc chắn về kết quả điều trị; phản ứng tiêu cực khi nghe nói tới ý kiến thứ hai; kê đơn rất nhiều thuốc mà không giải thích từng loại; hoặc thực hiện thủ thuật nằm ngoài chuyên khoa của mình.