Có một nhóm vấn đề sức khoẻ mà người ta trì hoãn lâu nhất, không phải vì không đau mà vì ngại: các vấn đề phụ khoa, nam khoa, và vùng hậu môn trực tràng.
Nghịch lý là đây lại là nhóm mà phát hiện sớm tạo khác biệt lớn nhất.
Quyền của người bệnh
Ba quyền nên biết trước khi bước vào phòng khám:
Quyền có người chứng kiến. Có thể đề nghị điều dưỡng hoặc người nhà cùng giới có mặt trong lúc khám. Yêu cầu này chính đáng và không cần giải thích.
Quyền được giải thích trước. Bác sĩ nên nói rõ sẽ làm gì và vì sao trước khi bắt đầu.
Quyền từ chối. Có thể từ chối bất kỳ thao tác nào, ở bất kỳ thời điểm nào. Nếu không thoải mái, hãy nói.
Khám phụ khoa
Chuẩn bị:
- Tránh những ngày hành kinh với khám thường quy — trừ khi có triệu chứng cấp.
- Không thụt rửa âm đạo trước khi khám, vì làm thay đổi mẫu bệnh phẩm.
- Ghi nhớ ngày đầu kỳ kinh gần nhất.
- Mặc trang phục dễ thay.
Thường gồm: hỏi bệnh, khám ngoài, khám mỏ vịt để quan sát, lấy mẫu tế bào cổ tử cung nếu có chỉ định tầm soát, khám bằng tay, và siêu âm nếu cần.
Thao tác gây khó chịu nhất thường là đặt mỏ vịt, và nó dễ chịu hơn nhiều nếu người bệnh thả lỏng cơ. Thở chậm và sâu giúp việc này.
Khám nam khoa
Thường gồm khám bộ phận sinh dục ngoài, và với nam giới lớn tuổi hoặc có triệu chứng tiết niệu thì có thể có thăm khám tuyến tiền liệt qua trực tràng.
Thao tác cuối cùng là nguồn e ngại lớn nhất, nhưng nó nhanh, và nó cung cấp thông tin mà siêu âm không thay thế hoàn toàn được.
Những vấn đề nên đi khám sớm thay vì chờ: khối bất thường ở tinh hoàn, đau kéo dài, rối loạn tiểu tiện, rối loạn cương, hiếm muộn.
Khám hậu môn trực tràng
Thường được chỉ định khi có chảy máu khi đi ngoài, đau, khối bất thường, hoặc thay đổi thói quen đại tiện.
Điều quan trọng nhất cần biết: chảy máu khi đi ngoài rất thường do trĩ, nhưng không được mặc định là trĩ. Các nguyên nhân nghiêm trọng hơn cũng có biểu hiện tương tự, và chúng điều trị được nếu phát hiện sớm.
Đây là lý do việc ngại đi khám ở vùng này có cái giá cao hơn hẳn so với các vùng khác.
Cách vượt qua ngại ngùng
- Nhớ rằng đây là công việc hằng ngày của bác sĩ. Điều bạn thấy khác thường thì họ gặp mỗi ngày.
- Chọn bác sĩ cùng giới nếu điều đó giúp thoải mái hơn — hỏi khi đặt lịch.
- Yêu cầu có người chứng kiến.
- Nói thẳng là mình đang ngại. Bác sĩ có kinh nghiệm sẽ giải thích kỹ hơn và làm chậm lại.
- Viết sẵn triệu chứng ra giấy nếu khó nói thành lời — đưa giấy cho bác sĩ là cách hoàn toàn được chấp nhận.
- Đi cùng người thân nếu cần, dù người đó chờ ở ngoài.
Nói thật về đời sống tình dục
Đây là phần hay bị giấu và ảnh hưởng trực tiếp tới chẩn đoán.
Thông tin về số bạn tình, biện pháp bảo vệ, tiền sử bệnh lây truyền qua đường tình dục — những điều này thay đổi hẳn danh sách chẩn đoán mà bác sĩ cân nhắc.
Nếu có người nhà trong phòng và điều đó khiến bạn không nói được, hãy đề nghị nói riêng. Yêu cầu này nên được tôn trọng.
Với người từng bị xâm hại
Khám vùng nhạy cảm có thể gợi lại tổn thương cũ. Nếu ở trong tình huống này, nói với bác sĩ trước khi bắt đầu là điều nên làm — không cần kể chi tiết, chỉ cần nói rằng mình cần được làm chậm và giải thích từng bước.
Một bác sĩ có kinh nghiệm sẽ điều chỉnh cách làm, dừng lại khi được yêu cầu, và tìm phương án thay thế nếu có.
Điều đáng nhớ
Vài phút không thoải mái trong phòng khám đổi lấy việc phát hiện sớm một vấn đề điều trị được — đó là một trao đổi rất đáng.
Và trong hầu hết trường hợp, người bệnh ra khỏi phòng khám đều nói rằng nó nhẹ nhàng hơn nhiều so với những gì họ tưởng tượng trong nhiều tháng trì hoãn.
Câu hỏi thường gặp
Có quyền yêu cầu người chứng kiến khi khám không?
Có. Người bệnh có thể đề nghị có điều dưỡng hoặc người nhà cùng giới có mặt trong lúc khám các vùng nhạy cảm. Nhiều cơ sở coi đây là quy trình tiêu chuẩn. Yêu cầu này hoàn toàn chính đáng và không cần giải thích lý do.
Có được từ chối một thao tác khám không?
Có. Người bệnh có quyền từ chối bất kỳ thao tác nào. Nhưng nên hỏi trước xem thao tác đó nhằm mục đích gì và nếu không làm thì ảnh hưởng gì tới chẩn đoán — nhiều khi sau khi hiểu, người bệnh sẽ đồng ý. Nếu vẫn từ chối, bác sĩ sẽ tìm phương án thay thế nếu có.
Có nên chọn bác sĩ cùng giới không?
Đây là lựa chọn cá nhân hoàn toàn chính đáng, và nhiều cơ sở đáp ứng được nếu hỏi khi đặt lịch. Điều quan trọng là sự thoải mái đó giúp người bệnh kể đầy đủ hơn và không trì hoãn đi khám — cả hai đều ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả.
Đang có kinh nguyệt thì khám phụ khoa được không?
Với phần lớn nội dung khám thì nên tránh những ngày hành kinh vì khó quan sát và một số xét nghiệm cho kết quả kém chính xác. Tuy nhiên nếu có triệu chứng cấp như đau dữ dội hay ra máu bất thường nhiều thì vẫn phải đi khám ngay, không chờ hết kinh.