Trong một đợt nằm viện, có một người luôn có mặt: người nhà ngồi cạnh giường. Họ là nguồn thông tin liên tục duy nhất về người bệnh, và cũng là người mà không ai hỏi xem có ổn không.
Vai trò thật sự
Nhiều người nhà nghĩ việc của mình là lo cơm nước và chạy giấy tờ. Hai việc đó cần thật, nhưng đóng góp lớn nhất nằm ở chỗ khác.
1. Quan sát thay đổi
Ê-kíp y tế gặp người bệnh vài lần mỗi ngày. Người nhà ở bên hai mươi bốn giờ.
Những thay đổi so với chính người bệnh hôm trước — ăn kém hơn, lơ mơ hơn, thở nhanh hơn, da tái hơn — là thứ người thân nhận ra trước tiên.
2. Cung cấp bối cảnh
Người bệnh mệt hoặc lú lẫn không kể được bệnh sử. Người nhà nhớ được: dị ứng gì, đang uống thuốc gì, hôm trước bác sĩ dặn gì.
3. Ghi chép
Các buổi đi buồng nhoè vào nhau sau vài ngày. Cuốn sổ của người nhà là thứ nhớ chính xác.
4. Đặt câu hỏi
Người bệnh thường ngại hỏi. Người nhà dễ hỏi hơn, và câu hỏi đúng lúc giúp cả hai bên.
Cách báo bất thường cho hiệu quả
Mô tả quan sát, đừng kết luận.
| Thay vì | Nên nói |
|---|---|
| "Bác ấy bị bí tiểu rồi" | "Từ sáng tới giờ bác chưa đi tiểu, bụng dưới căng hơn" |
| "Hình như nhiễm trùng vết mổ" | "Vết mổ đỏ lan rộng hơn hôm qua và có dịch vàng" |
| "Bác ấy lẫn rồi" | "Đêm qua bác không nhận ra con, đòi về nhà, sáng nay thì tỉnh" |
Mô tả cụ thể giúp nhân viên y tế đánh giá nhanh và chính xác hơn.
Cuốn sổ: ghi gì
- Chỉ số đo được trong ngày.
- Ăn uống — ăn được bao nhiêu, uống bao nhiêu nước.
- Đại tiểu tiện — số lần, tính chất.
- Mức đau theo thang mười, và thuốc giảm đau đã dùng.
- Giấc ngủ.
- Lời bác sĩ — ai nói, nói gì, ghi ngay sau khi họ rời phòng.
- Câu hỏi nảy ra trong ngày.
Phối hợp với điều dưỡng
Ngày đầu tiên, hỏi ba điều:
- Tên điều dưỡng phụ trách và cách gọi khi cần.
- Giờ bác sĩ đi buồng.
- Người nhà được làm gì và không nên làm gì — ví dụ có được tự cho ăn uống không, có được đỡ người bệnh dậy không.
Câu thứ ba quan trọng: với một số ca, việc cho uống nước hay đỡ dậy sai cách có thể gây hại.
Chia ca
Khi có hai người, cách phân công tự phát thường là cả hai cùng ở lại vì không nỡ về. Kết quả là cả hai cùng thiếu ngủ.
Cách bền hơn: chia ca rõ ràng, và người không trực phải về ngủ. Đổi ca định kỳ để không ai gánh mãi ca đêm.
Nếu chỉ có một người, nên tính tới việc thuê điều dưỡng theo ca vài buổi mỗi tuần. Khoản chi này mua được thứ không mua lại được: những đêm ngủ trọn.
Giữ sức
Ngủ một giấc dài mỗi ngày. Ngủ chập chờn trên ghế không thay thế được.
Ăn đúng bữa, ngồi xuống mà ăn. Ăn tạm ở hành lang vài tuần là cách nhanh nhất để người chăm thành người bệnh tiếp theo.
Ra ngoài đi bộ mỗi ngày một lần. Mười lăm phút dưới nắng, ngoài khuôn viên bệnh viện.
Giữ thuốc của chính mình nếu có bệnh mạn — đây là thứ rất hay bị bỏ quên.
Vệ sinh
- Rửa tay trước và sau khi chạm vào người bệnh.
- Đeo khẩu trang khi mình bị cảm, hoặc khi ở khu vực đông người.
- Không mang thức ăn để lâu vào phòng bệnh.
- Hạn chế số người tới thăm cùng lúc.
Một việc nên thu xếp ở nhà
Cử một người làm đầu mối thông tin cho họ hàng và bạn bè.
Nhiều người chăm nói rằng thứ vắt kiệt họ nhất không phải việc trực đêm, mà là sau một ngày dài còn phải trả lời từng cuộc gọi hỏi thăm với cùng một câu chuyện.
Khi thấy mình không chịu nổi nữa
Đây là dấu hiệu cần xử lý, không phải dấu hiệu yếu đuối. Nói với người trong nhà, đề nghị đổi ca, hoặc thuê hỗ trợ.
Người chăm gục xuống là tổn thất cho cả người bệnh — vì họ mất đi người duy nhất đang theo dõi sát mình.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà nên quan sát những gì?
Những thay đổi so với chính người bệnh ngày hôm trước: ăn uống, giấc ngủ, mức tỉnh táo, màu da, mức đau, đại tiểu tiện, tình trạng vết mổ. Người sống cùng nhận ra thay đổi sớm hơn bất kỳ ai khác, và đó chính là đóng góp có giá trị nhất.
Có nên nhắc nhân viên y tế khi thấy bất thường không?
Nên, và nên nói bằng cách mô tả quan sát thay vì kết luận: "Từ sáng bác ấy không tiểu được và bụng căng hơn" hữu ích hơn "bác ấy bị bí tiểu rồi". Mô tả cụ thể giúp nhân viên y tế đánh giá nhanh, và đây là điều họ cần chứ không phải phiền.
Một người chăm liên tục có được không?
Với đợt ngắn thì được, với đợt dài thì gần như chắc chắn kiệt sức. Người thiếu ngủ nhiều ngày dễ bỏ sót dấu hiệu quan trọng — mà đó lại là việc chính của người chăm. Nếu không có hai người, nên tính tới việc thuê điều dưỡng theo ca vài buổi mỗi tuần.
Làm sao để không bị ốm theo?
Ba việc: ngủ một giấc dài mỗi ngày dù phải nhờ người thay, ăn đúng bữa và ngồi xuống mà ăn, và ra ngoài đi bộ ngoài trời mỗi ngày một lần. Ngoài ra rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang ở khu vực đông người để không mang mầm bệnh về cho người bệnh.