Với người chưa từng mổ, phần đáng sợ nhất thường là những gì mình không biết. Chuỗi việc từ lúc quyết định mổ tới lúc xuất viện thực ra khá cố định.
Trước mổ
Khám tiền mê
Bác sĩ gây mê đánh giá nguy cơ và chọn phương pháp. Đây là buổi phải khai báo đầy đủ:
- Bệnh nền — tim mạch, hô hấp, tiểu đường, thận, gan.
- Toàn bộ thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng và thuốc đông y.
- Dị ứng thuốc, và tiền sử gây mê trước đây nếu có vấn đề gì.
- Răng giả, răng lung lay.
- Rượu bia, thuốc lá — nói thật con số, vì nó ảnh hưởng tới liều thuốc mê.
- Khả năng có thai.
Ngừng một số thuốc
Thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, một số thuốc tiểu đường, và một số thực phẩm chức năng cần ngừng trước mổ theo hướng dẫn cụ thể.
Tuyệt đối không tự ngừng — hỏi bác sĩ về từng loại và ngừng đúng số ngày được dặn.
Nhịn ăn uống
Theo giờ được dặn. Lý do: khi gây mê, phản xạ bảo vệ đường thở mất đi, và thức ăn trong dạ dày có thể trào ngược vào phổi.
Đây là lý do buổi mổ bị hoãn nếu lỡ ăn — quyết định vì an toàn, không phải vì cứng nhắc.
Giấy đồng thuận
Trước khi ký, cần hiểu bốn điều:
- Mổ gì, ở đâu trên cơ thể.
- Vì sao cần mổ, và nếu không mổ thì sao.
- Rủi ro thường gặp và rủi ro nặng.
- Có lựa chọn nào khác không.
Chưa hiểu đủ bốn điều thì chưa ký. Không có ca nào gấp tới mức không kịp giải thích.
Ngày mổ
Tắm theo hướng dẫn, thay đồ bệnh viện, tháo trang sức, kính áp tròng, sơn móng tay, răng giả.
Ở phòng chờ, ê-kíp sẽ hỏi lại tên, ngày sinh, và mổ gì — nhiều lần. Đây là quy trình kiểm tra chéo để tránh nhầm người nhầm bên, nên cứ trả lời đầy đủ dù thấy lặp lại.
Sau mổ — phòng hồi tỉnh
Sau khi mổ xong, người bệnh được theo dõi ở phòng hồi tỉnh cho tới khi tỉnh táo và các chỉ số ổn định.
Cảm giác thường gặp khi tỉnh: mơ màng, lạnh run, buồn nôn, đau họng do ống nội khí quản, khô miệng. Phần lớn qua nhanh.
Người nhà thường chưa được vào giai đoạn này — đây là quy trình bình thường, không phải dấu hiệu có vấn đề.
Những ngày sau mổ
Kiểm soát đau
Đây là phần quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Đau không được kiểm soát làm người bệnh không dám thở sâu và không dám vận động — hai điều dẫn thẳng tới viêm phổi và huyết khối.
Nên báo mức đau trung thực theo thang mười, thay vì cố chịu. Chịu đau không làm vết mổ lành nhanh hơn.
Vận động sớm
Ngồi dậy, đứng, đi lại theo hướng dẫn — sớm hơn nhiều so với hình dung của phần lớn người bệnh.
Lợi ích: giảm nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, giảm viêm phổi, giúp ruột hoạt động lại.
Lần đầu ngồi dậy nên có người hỗ trợ vì dễ choáng.
Tập thở
Hít sâu và ho có kiểm soát giúp phổi nở tốt. Ôm gối vào bụng khi ho làm giảm đau vết mổ đáng kể — mẹo nhỏ mà rất hiệu quả với mổ bụng.
Ăn uống
Theo chỉ định, thường bắt đầu từ nước rồi tăng dần. Với mổ ổ bụng, việc có trung tiện trở lại là dấu hiệu ruột hoạt động.
Chăm sóc vết mổ
- Giữ khô và sạch theo hướng dẫn.
- Không tự bóc băng nếu chưa được phép.
- Hỏi rõ khi nào được tắm và tắm thế nào.
- Hỏi ngày cắt chỉ hoặc tháo băng.
Dấu hiệu nhiễm trùng cần báo ngay: đỏ lan rộng quanh vết mổ, sưng tăng, chảy dịch đục hoặc có mùi, đau tăng thay vì giảm dần, sốt.
Câu hỏi trước khi xuất viện
- Thuốc nào tiếp tục, thuốc nào dừng?
- Được làm gì và không được làm gì — nâng vật nặng, lái xe, tắm, quan hệ, đi làm lại?
- Chăm sóc vết mổ thế nào, khi nào cắt chỉ?
- Dấu hiệu nào cần quay lại ngay?
- Tái khám khi nào và ở đâu?
- Có cần tập phục hồi chức năng không?
Xin bằng văn bản nếu có thể — ra viện là lúc nhiều thông tin dồn lại và rất dễ quên.
Câu hỏi thường gặp
Khám tiền mê để làm gì?
Để bác sĩ gây mê đánh giá nguy cơ và chọn phương pháp phù hợp. Buổi này là lúc phải khai báo đầy đủ: bệnh nền, thuốc đang dùng kể cả thực phẩm chức năng, dị ứng, tiền sử gây mê trước đây, răng giả, và thói quen rượu bia thuốc lá. Thông tin bị giấu ở đây có thể gây hậu quả trong phòng mổ.
Vì sao phải nhịn ăn trước mổ?
Vì khi gây mê, các phản xạ bảo vệ đường thở bị mất. Nếu dạ dày còn thức ăn, thức ăn có thể trào ngược và tràn vào phổi — một biến chứng nặng. Đây là lý do buổi mổ bị hoãn khi người bệnh lỡ ăn, và đó là quyết định vì an toàn chứ không phải cứng nhắc.
Có nên chịu đau sau mổ cho nhanh khỏi không?
Không. Đau không được kiểm soát làm người bệnh không dám thở sâu và không dám vận động, dẫn tới nguy cơ viêm phổi và huyết khối. Kiểm soát đau tốt giúp hồi phục nhanh hơn. Nên báo mức đau trung thực theo thang điểm thay vì cố chịu.
Vì sao phải dậy đi lại sớm sau mổ?
Vận động sớm giảm rõ nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, viêm phổi, và giúp ruột hoạt động trở lại. Điều này áp dụng cho phần lớn phẫu thuật, dù mức độ vận động tuỳ loại mổ. Nên hỏi rõ ê-kíp về mốc thời gian và mức độ phù hợp với ca của mình.