Hai giờ sáng, người nhà sốt cao, hoặc đau bụng, hoặc nôn liên tục. Câu hỏi đầu tiên là: đi đâu bây giờ, hay chờ tới sáng.
Quyết định đó dễ hơn nhiều nếu đã nghĩ trước khi mọi thứ còn bình thường.
Nhóm đi ngay, không chờ
Đây là danh sách nên thuộc:
- Đau ngực — đặc biệt kèm vã mồ hôi, khó thở, lan lên hàm hoặc tay trái.
- Khó thở rõ rệt.
- Dấu hiệu đột quỵ — méo miệng, yếu một bên, nói khó.
- Rối loạn ý thức — lơ mơ, gọi không tỉnh, co giật.
- Chảy máu nhiều không cầm được.
- Nôn ra máu, phân đen.
- Đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng.
- Sốt kèm cứng gáy, nổi ban tím, li bì.
- Sốt ở trẻ dưới ba tháng tuổi.
- Dấu hiệu phản vệ sau ăn, sau tiêm, sau ong đốt.
- Chấn thương nặng.
Nhóm thường chờ được tới sáng
- Sốt ở trẻ lớn vẫn tỉnh táo, vẫn uống được, vẫn chơi.
- Ho, sổ mũi, đau họng không kèm khó thở.
- Tiêu chảy nhẹ, vẫn uống bù nước được.
- Đau nhẹ, đau khớp, đau lưng không sau chấn thương.
- Nổi mẩn ngứa đơn thuần, không khó thở, không sưng môi lưỡi.
Nguyên tắc chung với trẻ nhỏ: nhìn đứa trẻ quan trọng hơn nhìn nhiệt kế. Một trẻ sốt cao mà vẫn chơi khác hẳn một trẻ sốt vừa nhưng li bì.
Các lựa chọn ngoài giờ
Khoa cấp cứu bệnh viện — mở hai mươi bốn giờ, đủ năng lực xử trí ca nặng. Đây là nơi đúng cho nhóm danh sách trên.
Lưu ý: khoa cấp cứu phân loại theo mức độ nguy cấp, không theo thứ tự đến. Ca nhẹ có thể chờ rất lâu.
Phòng khám ngoài giờ — nhiều cơ sở có khung giờ tối và cuối tuần. Phù hợp cho vấn đề cần xử lý sớm nhưng không nguy cấp.
Trạm y tế trực — ở nhiều nơi có trực, xử lý được sơ cấp cứu và các vấn đề thông thường.
Nhà thuốc trực đêm — tư vấn thuốc không kê đơn và giúp quyết định có cần đi khám không. Không thay được khám bệnh.
Tư vấn từ xa — một số cơ sở có kênh tư vấn ngoài giờ. Hữu ích để đánh giá mức độ khẩn.
Chuẩn bị trước: ba việc
1. Biết đường đi
Xác định trước cơ sở cấp cứu gần nhà nhất, đường tới đó, và chỗ đỗ xe. Lưu số điện thoại cấp cứu và số của bệnh viện.
Nghe đơn giản nhưng vào lúc hai giờ sáng và đang hoảng, việc mở bản đồ tìm đường mất thời gian đáng kể.
2. Tủ thuốc gia đình
- Nhiệt kế.
- Thuốc hạ sốt giảm đau cho người lớn và cho trẻ theo cân nặng.
- Oresol bù nước.
- Băng gạc, băng dính y tế, nước muối sinh lý.
- Thuốc đang dùng thường xuyên, đủ dự phòng vài ngày.
- Với người có bệnh đặc thù: thuốc cắt cơn hen, đường hấp thu nhanh cho người tiểu đường, bút tiêm adrenaline cho người có tiền sử phản vệ.
3. Một tờ giấy thông tin y tế
Cho mỗi người trong nhà: bệnh nền, thuốc đang dùng theo hoạt chất, dị ứng thuốc, nhóm máu nếu biết, số điện thoại người thân.
Dán trong tủ thuốc và chụp ảnh lưu trong điện thoại.
Khi đi cấp cứu ban đêm, mang theo gì
- Giấy tờ tuỳ thân và thẻ bảo hiểm.
- Tờ thông tin y tế nói trên.
- Hộp thuốc đang dùng — mang cả hộp, nhanh hơn ghi tên.
- Hồ sơ khám gần nhất nếu lấy được nhanh.
- Điện thoại và sạc.
- Một ít tiền mặt.
Nếu phân vân
Khi không chắc, nguyên tắc an toàn là đi khám. Chi phí và thời gian của một lần đi khám không cần thiết nhỏ hơn nhiều so với cái giá của việc chờ trong một tình huống thật sự khẩn.
Và nếu đang ở nhà chờ tới sáng, hãy theo dõi sát: tình trạng xấu đi là lý do để đổi quyết định ngay, không cần đợi tới mốc đã định.
Câu hỏi thường gặp
Khoa cấp cứu có nhận ca không cấp cứu không?
Có nhận nhưng sẽ được phân loại và xếp sau các ca nặng hơn, nên thời gian chờ có thể rất lâu. Khoa cấp cứu ưu tiên theo mức độ nguy cấp chứ không theo thứ tự đến. Với vấn đề chờ được, đi vào giờ hành chính hôm sau thường nhanh hơn và được khám kỹ hơn.
Trẻ sốt ban đêm có cần đi ngay không?
Tuỳ tuổi và tình trạng. Trẻ dưới ba tháng tuổi sốt thì cần đi khám ngay bất kể giờ nào. Với trẻ lớn hơn, điều quan trọng hơn con số nhiệt độ là cách trẻ trông thế nào: trẻ vẫn chơi, vẫn uống được, tỉnh táo thì thường chờ được; trẻ li bì, bỏ bú, khó thở, nổi ban tím thì đi ngay.
Nhà thuốc trực đêm có tư vấn được không?
Dược sĩ tư vấn được về thuốc không kê đơn và về việc có nên đi khám hay không, nhưng không thay được khám bệnh. Đây là nơi hữu ích cho các vấn đề nhẹ như hạ sốt, bù nước, giảm đau tạm thời — không phải nơi giải quyết triệu chứng đáng ngại.
Nên chuẩn bị gì trước để không bị động?
Ba thứ: biết trước cơ sở cấp cứu gần nhất và đường tới đó; có sẵn tủ thuốc gia đình cơ bản; và có một tờ giấy ghi bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng của từng người trong nhà. Ba việc này làm lúc bình thường thì rất nhanh, làm lúc có chuyện thì không kịp.