Khám sức khoẻ định kỳ ở đâu và nên khám những gì

Khám sức khoẻ định kỳ là việc nên làm. Nhưng cách nó được bán hiện nay — theo gói, xếp theo mức giá — không khớp với cách nó nên được thiết kế.

Vấn đề của mô hình theo gói

Một gói khám được đóng sẵn cho mọi người ở mọi lứa tuổi. Người ba mươi khoẻ mạnh và người sáu mươi có tiền sử gia đình ung thư cùng mua một gói, nhận cùng một danh sách hạng mục.

Nhưng nhu cầu tầm soát của hai người đó khác hẳn nhau.

Hệ quả: người thứ nhất làm nhiều xét nghiệm không cần thiết, người thứ hai thiếu đúng thứ quan trọng nhất với mình.

Cách đặt gói cho đúng

Thay vì chọn theo mức giá, hãy bắt đầu từ ba thông tin của chính mình:

1. Tuổi và giới — quyết định các mốc tầm soát.
2. Tiền sử gia đình — ai mắc bệnh gì và ở tuổi nào. Đây là thông tin thay đổi lịch tầm soát nhiều nhất.
3. Yếu tố nguy cơ cá nhân — hút thuốc, thừa cân, ít vận động, nghề nghiệp tiếp xúc gì, bệnh nền đang có.

Đưa ba thông tin này cho bác sĩ và hỏi: với trường hợp của tôi, nên kiểm những gì?

Kết quả thường là một danh sách ngắn hơn và rẻ hơn gói cao cấp trong bảng giá, nhưng bao đúng thứ cần.

Nhóm hạng mục gần như luôn có giá trị

• Đo huyết áp — rẻ nhất, giá trị cao nhất.
• Cân nặng, chiều cao, vòng eo.
• Công thức máu.
• Đường huyết hoặc HbA1c theo tuổi và nguy cơ.
• Bộ mỡ máu theo lịch phù hợp.
• Chức năng gan, thận cơ bản.
• Tổng phân tích nước tiểu.
• Xét nghiệm viêm gan B nếu chưa rõ tình trạng.
• Hỏi bệnh và khám lâm sàng bởi bác sĩ — hạng mục bị xem nhẹ nhất mà phát hiện được nhiều nhất.

Nhóm hay được bán thừa

• Bộ chỉ dấu ung thư trong máu cho người khoẻ mạnh không triệu chứng — tạo cả báo động giả lẫn an toàn giả.
• Chụp cắt lớp toàn thân cho người không triệu chứng — có liều xạ và hay phát hiện tổn thương không rõ ý nghĩa.
• Các bộ xét nghiệm vi chất mở rộng khi không có gợi ý lâm sàng.
• Siêu âm tuyến giáp đại trà — phát hiện rất nhiều nhân nhỏ mà phần lớn không bao giờ gây hại.

Hai tiêu chí chọn nơi khám

1. Có bác sĩ ngồi lại giải thích kết quả không?

Một gói khám mà kết quả trả qua tin nhắn, không ai đọc cùng, tạo ra lo lắng nhiều hơn thông tin. Đây là tiêu chí quan trọng hơn số lượng hạng mục.

2. Nếu có bất thường thì đường đi tiếp theo là gì?

Nơi khám có chuyển tiếp được sang chuyên khoa không, hay chỉ đưa tờ kết quả rồi để người khám tự xoay.

Khám sức khoẻ doanh nghiệp

Gói do công ty tổ chức thường bao các hạng mục cơ bản và có giá trị thật. Hai điều nên làm thêm:

• Bổ sung hạng mục theo nguy cơ riêng nếu có, tự chi trả phần chênh.
• Mang kết quả tới bác sĩ của mình nếu có chỉ số bất thường — thay vì để tờ kết quả nằm trong ngăn kéo.

Ngoài ra, người lao động làm việc trong môi trường có yếu tố nguy hại nên được khám bệnh nghề nghiệp với nội dung riêng theo ngành nghề.

Sau khi có kết quả

Ba câu cho bác sĩ:

1. Chỉ số này có ý nghĩa gì với tôi?
2. Cần làm gì tiếp theo?
3. Bao giờ nên kiểm lại?

Và một việc nên làm với mọi tờ kết quả: giữ lại và sắp theo thời gian. Giá trị lớn nhất của khám định kỳ không nằm ở một lần khám, mà ở chuỗi số liệu qua các năm — nó cho thấy xu hướng mà một lần đo không bao giờ cho thấy được.

Câu hỏi thường gặp