Câu hỏi này xuất hiện trước mỗi lần đi xét nghiệm, và câu trả lời khác nhau tuỳ loại. Nhịn không cần thiết thì khổ vô ích; không nhịn khi cần thì phải làm lại.
Nhóm cần nhịn ăn
- Đường huyết lúc đói — bắt buộc, vì bữa ăn làm đường huyết tăng và con số mất ý nghĩa.
- Bộ mỡ máu — chủ yếu vì triglyceride tăng mạnh sau ăn. Một số nơi hiện chấp nhận làm không nhịn cho mục đích sàng lọc, nên hỏi trước.
- Nghiệm pháp dung nạp glucose — bắt buộc và có quy trình riêng.
- Một số xét nghiệm chuyên biệt — sắt huyết thanh, một số hormone. Nơi xét nghiệm sẽ dặn.
- Siêu âm ổ bụng — không phải vì máu mà vì túi mật: ăn vào làm túi mật co lại và khó quan sát. Ngoài ra hơi trong ruột sau ăn cản trở hình ảnh.
- Nội soi tiêu hoá — bắt buộc, và thời gian nhịn thường dài hơn.
Nhóm không cần nhịn
- Công thức máu.
- Chức năng gan, thận thông thường.
- Chức năng tuyến giáp.
- Xét nghiệm viêm gan virus, HIV.
- HbA1c — phản ánh trung bình ba tháng nên không bị bữa ăn ảnh hưởng.
- Tổng phân tích nước tiểu.
- Chẩn đoán hình ảnh không liên quan ổ bụng: X-quang phổi, chụp xương khớp.
Vì trong một gói khám thường có cả hai nhóm, nguyên tắc thực tế là: nếu gói có đường huyết đói hoặc mỡ máu thì nhịn.
Nhịn đúng cách
- Thời gian: tám tới mười hai giờ. Ăn tối bình thường rồi đi xét nghiệm sáng hôm sau là vừa.
- Không nhịn quá lâu. Trên mười bốn giờ không làm kết quả chính xác hơn, mà có thể gây hạ đường huyết và làm một số chỉ số thay đổi.
- Vẫn uống nước lọc. Nước không ảnh hưởng kết quả và giúp lấy máu dễ hơn vì tĩnh mạch đầy hơn.
- Không uống cà phê, trà, sữa, nước trái cây, nước ngọt — kể cả loại không đường.
- Không nhai kẹo cao su — kích thích tiết dịch tiêu hoá.
- Không hút thuốc trước khi lấy máu.
- Không uống rượu từ tối hôm trước — rượu đẩy triglyceride lên rõ.
Thuốc thì sao
Phần lớn thuốc vẫn uống bình thường, nhưng có vài ngoại lệ đáng chú ý:
- Thuốc tiểu đường và insulin — phải hỏi bác sĩ trước, vì uống thuốc mà không ăn dễ gây hạ đường huyết.
- Hormone tuyến giáp — nên uống sau khi lấy máu nếu đang kiểm chức năng giáp.
- Viên bổ sung biotin — nên ngừng vài ngày trước khi làm xét nghiệm hormone và báo cho nơi xét nghiệm.
- Thuốc ức chế bơm proton — cần ngừng trước một khoảng thời gian nếu làm xét nghiệm tìm HP.
Cách an toàn nhất: gọi hỏi nơi xét nghiệm trước một ngày, nói rõ mình đang dùng thuốc gì.
Với người tiểu đường
Đây là nhóm cần chú ý nhất, vì nhịn ăn kết hợp với thuốc hạ đường huyết là công thức của một cơn hạ đường huyết.
- Hỏi bác sĩ trước về việc dùng thuốc sáng hôm đó.
- Đặt lịch lấy máu vào giờ sớm nhất trong ngày.
- Mang theo đồ ăn để dùng ngay sau khi lấy máu xong.
- Mang theo đường hấp thu nhanh phòng hạ đường huyết.
- Nếu thấy run tay, vã mồ hôi, chóng mặt trong lúc chờ — báo nhân viên y tế ngay, đừng cố chờ tới lượt.
Vài lưu ý khác
Tránh tập nặng trước khi xét nghiệm — một số chỉ số như men cơ và men gan có thể tăng sau vận động mạnh.
Nghỉ vài phút trước khi lấy máu nếu vừa đi bộ nhanh hoặc leo cầu thang.
Giữ cùng khung giờ giữa các lần xét nghiệm nếu đang theo dõi một chỉ số — nhiều chỉ số có dao động theo thời gian trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nhịn ăn có được uống nước không?
Được, và nên uống nước lọc bình thường. Nước lọc không ảnh hưởng tới các chỉ số xét nghiệm và còn giúp lấy máu dễ hơn vì tĩnh mạch đầy hơn. Điều cần tránh là nước có đường, sữa, cà phê, nước trái cây — kể cả không đường.
Nhịn bao lâu là đủ?
Thông thường tám tới mười hai giờ cho các xét nghiệm cần nhịn. Nhịn quá lâu, trên mười bốn giờ, không làm kết quả chính xác hơn mà có thể gây hạ đường huyết và làm một số chỉ số thay đổi. Ăn tối bình thường rồi đi xét nghiệm sáng hôm sau là đủ.
Người tiểu đường nhịn ăn đi xét nghiệm có an toàn không?
Cần cẩn thận, đặc biệt với người dùng insulin hoặc thuốc dễ gây hạ đường huyết. Nên hỏi bác sĩ trước về việc dùng thuốc sáng hôm đó, mang theo đồ ăn để dùng ngay sau khi lấy máu, và ưu tiên đặt lịch lấy máu vào giờ sớm nhất trong ngày.
Có được uống thuốc thường ngày không?
Phần lớn thuốc vẫn uống bình thường, nhưng có ngoại lệ quan trọng: thuốc tiểu đường và insulin cần hỏi trước; hormone tuyến giáp nên uống sau khi lấy máu; một số thuốc ảnh hưởng chỉ số cần đo. Cách an toàn là hỏi nơi xét nghiệm hoặc bác sĩ trước một ngày.