Với người lớn, bác sĩ hỏi và người bệnh trả lời. Với trẻ nhỏ, toàn bộ phần đó phụ thuộc vào quan sát của cha mẹ.
Vì vậy chất lượng buổi khám nhi phụ thuộc rất nhiều vào việc cha mẹ quan sát được gì và kể lại thế nào.
Mang theo gì
- Sổ tiêm chủng — bác sĩ cần biết trẻ đã tiêm những gì.
- Sổ theo dõi tăng trưởng hoặc ít nhất là cân nặng gần nhất.
- Thẻ bảo hiểm y tế và giấy tờ tuỳ thân của trẻ.
- Hồ sơ khám cũ nếu có.
- Hộp thuốc trẻ đang dùng — cả hộp, không chỉ ghi tên.
- Bỉm, sữa, nước, khăn, một bộ quần áo dự phòng.
- Một món đồ chơi quen thuộc.
Quan sát gì trước khi đi
Đây là phần có giá trị nhất, và nó phải làm ở nhà chứ không thể làm trong phòng khám.
Điều quan trọng nhất: trẻ trông thế nào
Một trẻ sốt cao mà vẫn chơi, vẫn uống được, vẫn tương tác bình thường khác hẳn một trẻ sốt vừa nhưng li bì, không chịu chơi, bỏ bú.
Nhìn đứa trẻ quan trọng hơn nhìn nhiệt kế.
Danh sách cụ thể
- Nhiệt độ — đo ở đâu, lúc mấy giờ, đã dùng thuốc hạ sốt chưa và liều bao nhiêu.
- Ăn uống — bú được bao nhiêu so với bình thường, có uống nước được không.
- Tiểu tiện — số lần thay bỉm ướt trong ngày. Đây là chỉ dấu mất nước quan trọng nhất ở trẻ nhỏ.
- Nôn và đi ngoài — số lần, tính chất, có máu không.
- Thở — có nhanh không, có rút lõm lồng ngực không, có tiếng rít không.
- Da — có ban không, ban trông thế nào, có tím môi hay đầu chi không.
- Giấc ngủ và mức tỉnh táo.
- Tiếp xúc — trong nhà hay ở lớp có ai ốm tương tự không.
Kể bệnh theo trật tự
Một đoạn ngắn chứa đủ thông tin:
"Cháu ba tuổi, sốt từ tối hôm kia, cao nhất ba mươi chín độ, có uống hạ sốt thì đỡ rồi lại sốt. Cháu vẫn chơi nhưng ăn ít hơn, uống nước được. Đi tiểu bình thường. Hôm qua bắt đầu ho, không nôn, không đi ngoài. Lớp cháu có mấy bạn cũng sốt."
Bốn câu, và bác sĩ đã có hướng.
Chụp ảnh — mẹo rất hữu ích
Ban da, mắt đỏ, sưng ở đâu đó, hay một tư thế bất thường — những thứ này có thể đã thay đổi khi tới được phòng khám.
Chụp ảnh ngay khi thấy, với ánh sáng tự nhiên, có thước hoặc vật tham chiếu kích thước nếu là ban da. Với cơn co giật hoặc cơn khóc bất thường, quay video nếu an toàn.
Đây là thông tin mà không lời mô tả nào thay thế được.
Giúp trẻ bớt sợ
- Nói thật theo độ tuổi. Đừng hứa là không đau nếu sắp tiêm — bị lừa một lần thì lần sau trẻ sợ hơn nhiều.
- Đừng doạ đưa đi bác sĩ như một hình phạt trong sinh hoạt hằng ngày.
- Cho trẻ cầm đồ chơi quen thuộc.
- Ngồi trong lòng cha mẹ khi khám nếu bác sĩ cho phép — nhiều thao tác làm được ở tư thế này.
- Khen sau khi xong, kể cả khi trẻ có khóc.
Trong phòng khám
- Mặc cho trẻ đồ dễ cởi.
- Giữ trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ khi khám tai, họng — hai vùng trẻ hay giãy nhất.
- Nói trước cho bác sĩ biết nếu trẻ có tiền sử dị ứng hoặc phản ứng với thuốc.
- Hỏi liều thuốc theo cân nặng và cách đong — đây là nơi hay xảy ra nhầm lẫn nhất ở nhà.
Ba câu hỏi trước khi về
- Liều thuốc chính xác là bao nhiêu và đong bằng gì? Yêu cầu được xem dụng cụ đong, đừng ước bằng thìa ăn cơm.
- Dấu hiệu nào cần đưa cháu quay lại ngay?
- Bao lâu thì cháu đỡ, và nếu không đỡ thì khi nào tái khám?
Nhóm dấu hiệu không chờ được
- Trẻ dưới ba tháng tuổi sốt.
- Li bì, khó đánh thức.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
- Co giật.
- Ban tím không mất khi ấn kính vào.
- Nôn liên tục, không uống được gì.
- Bỉm khô nhiều giờ — dấu hiệu mất nước.
- Khóc thét bất thường hoặc ngược lại, im lặng khác thường.
Với những dấu hiệu này, đi khám ngay bất kể giờ nào.
Câu hỏi thường gặp
Cần mang gì khi đưa trẻ đi khám?
Sổ tiêm chủng, sổ theo dõi tăng trưởng, thẻ bảo hiểm y tế và giấy khai sinh hoặc căn cước của trẻ, hồ sơ khám cũ nếu có, và hộp thuốc trẻ đang dùng. Ngoài ra nên mang bỉm, sữa, nước, đồ chơi nhỏ và một bộ quần áo dự phòng — buổi khám có thể kéo dài hơn dự kiến.
Nên quan sát gì ở trẻ ốm?
Quan trọng nhất là trẻ trông thế nào chứ không phải con số nhiệt độ: trẻ còn chơi hay li bì, có uống được không, có tiểu bình thường không, thở có nhanh và gắng sức không, da có nổi ban hay tím không. Ghi lại số lần nôn, số lần đi ngoài và lượng ăn uống.
Trẻ sợ khám thì làm sao?
Nói thật với trẻ theo độ tuổi thay vì hứa là không đau — bị lừa một lần thì lần sau trẻ sợ hơn. Cho trẻ cầm một món đồ quen thuộc, ngồi trong lòng cha mẹ khi khám nếu được, và khen ngợi sau khi xong. Tránh doạ đưa đi bác sĩ như một hình phạt trong sinh hoạt hằng ngày.
Có nên tự hạ sốt trước khi đi khám không?
Nếu trẻ sốt cao và khó chịu thì hạ sốt là hợp lý, không cần để nguyên cho bác sĩ thấy. Điều cần làm là ghi lại nhiệt độ đo được, giờ đo, thuốc đã dùng và liều — thông tin đó có giá trị hơn nhiều so với con số tại thời điểm khám.