Trẻ sốt: đo thế nào, hạ khi nào và mốc phải đi viện

Sốt là lý do đưa trẻ đi khám phổ biến nhất. Nó cũng là nơi mà nỗi lo của cha mẹ thường lớn hơn mức độ nguy hiểm thật sự — và đồng thời là nơi vài dấu hiệu nguy hiểm lại hay bị bỏ qua.

Sốt là gì và không phải là gì

Sốt là phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng, không phải bản thân bệnh. Nó là dấu hiệu hệ miễn dịch đang làm việc.

Bản thân con số nhiệt độ không tương quan chặt với mức độ nặng của bệnh. Một trẻ sốt ba mươi chín độ do virus thông thường có thể ít nguy hiểm hơn một trẻ sốt ba mươi tám độ nhưng li bì.

Đo nhiệt độ

• Nhiệt kế điện tử là lựa chọn tiêu chuẩn. Không dùng nhiệt kế thuỷ ngân.
• Các vị trí đo cho kết quả chênh nhau, nên khi theo dõi thì giữ cùng một vị trí để so sánh được.
• Ghi lại nhiệt độ kèm giờ đo và vị trí đo.

Nếu vừa tắm, vừa ủ ấm hoặc vừa uống đồ nóng lạnh, nên đợi một lúc rồi đo.

Khi nào cần hạ sốt

Mục tiêu của việc hạ sốt là làm trẻ dễ chịu hơn, không phải đưa nhiệt độ về bình thường.

Trẻ sốt nhưng vẫn chơi, vẫn uống nước, vẫn tương tác thì không nhất thiết phải hạ ngay. Trẻ mệt, quấy khóc, không chịu uống thì hạ sốt giúp trẻ dễ chịu và uống được — và uống được mới là điều quan trọng.

Thuốc hạ sốt

Liều tính theo cân nặng, không theo tuổi. Đây là điểm quan trọng nhất và là nơi hay sai nhất.

Ba việc nên làm:

1. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ liều cụ thể cho cân nặng hiện tại của trẻ, và ghi ra giấy dán vào hộp thuốc.
2. Dùng dụng cụ đong đi kèm thuốc, không dùng thìa ăn cơm.
3. Ghi lại giờ đã cho uống để không cho lặp quá sớm.

Lưu ý về khoảng cách giữa hai liều và tổng liều tối đa trong ngày — hỏi rõ và tuân thủ.

Không dùng aspirin cho trẻ vì nguy cơ hội chứng Reye.

Những việc nên và không nên

Nên:

• Cho uống nhiều nước, sữa, oresol nếu có nôn hoặc tiêu chảy.
• Mặc quần áo mỏng, thoáng.
• Phòng thoáng, nhiệt độ dễ chịu.
• Lau người bằng nước ấm nếu trẻ khó chịu.
• Để trẻ nghỉ ngơi, không ép ăn.

Không nên:

• Ủ kín — làm nhiệt độ tăng thêm. Đây là thói quen phổ biến và có hại.
• Lau bằng nước lạnh hoặc cồn — gây run làm thân nhiệt tăng; cồn còn hấp thu qua da gây độc.
• Cạo gió, chích lể — không hạ sốt và có thể gây tổn thương da, nhiễm trùng.
• Tự dùng kháng sinh — phần lớn sốt ở trẻ do virus, kháng sinh không có tác dụng.

Sốt cao co giật

Xảy ra ở một tỷ lệ trẻ nhỏ, rất đáng sợ khi chứng kiến nhưng phần lớn lành tính.

Việc cần làm ngay:

1. Đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn, tránh vật cứng xung quanh.
2. Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng — không thìa, không ngón tay, không khăn.
3. Không giữ chặt tay chân trẻ.
4. Tính giờ cơn kéo dài bao lâu.
5. Sau cơn, đặt nằm nghiêng và đưa đi khám.

Gọi cấp cứu nếu cơn kéo dài, cơn lặp lại, trẻ khó thở hoặc tím tái, hoặc đây là cơn đầu tiên.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Trẻ dưới ba tháng tuổi sốt — bất kể mức độ.
• Li bì, khó đánh thức, hoặc kích thích bất thường.
• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Co giật.
• Ban tím không mất khi ấn kính trong suốt lên — dấu hiệu rất đáng ngại.
• Cứng gáy, sợ ánh sáng.
• Nôn liên tục, không uống được gì.
• Bỉm khô nhiều giờ, khóc không có nước mắt, môi khô — dấu hiệu mất nước.
• Sốt kéo dài nhiều ngày không rõ nguyên nhân.
• Trẻ có bệnh nền hoặc đang suy giảm miễn dịch.

Điều đáng nhớ nhất

Con số trên nhiệt kế ít quan trọng hơn cách đứa trẻ trông và hành xử.

Nếu cha mẹ thấy có gì đó không ổn dù không giải thích được — đó cũng là một lý do chính đáng để đi khám. Trực giác của người chăm trẻ hằng ngày thường đúng hơn người ta nghĩ.

Câu hỏi thường gặp